De kracht van de samenwerking tussen de rijksinspecties gebruiken om de veranderingen binnen de individuele inspecties te versterken en te ondersteunen. Dat is het doel en de ambitie van het Programma Innovatie Toezicht. Er moet een vitaal netwerk van toezichtorganisaties ontstaan dat door het stimuleren van innovatie de maatschappelijke meerwaarde van toezicht vergroot. ‘An ecosystem for public innovation’. Een eerste aanzet tot de invulling: drie inhoudelijke programmalijnen.

Maatschappelijke dialoog over toezicht

De opkomst van nieuwe technologieën, andere maatschappelijke scheidslijnen en schuivende verwachtingen en normatieve opvattingen over toezicht, vragen om een nieuwe doordenking van doel, rol en inzet van toezicht. Om duidelijkheid te scheppen over die nieuwe rol en ook draagvlak te creëren, starten we (of eigenlijk continueren we) een dialoog met onze maatschappelijke en bestuurlijke omgeving. De maatschappelijke dialoog moet gaan over twee onderwerpen. Namelijk, de rol en functie van toezicht en de verwachtingen die onze maatschappelijke omgeving (burgers, politiek, beleid, stakeholders, werkvelden) van toezicht heeft. En de verhouding publiek-privaat.

Rol en functie van toezicht en verwachtingen

Bij het eerste onderwerp willen we de dialoog op twee niveaus voeren. Allereerst voeren we op een meer algemeen niveau het gesprek over rol, positie en verwachtingen met bijvoorbeeld de Haagse beleidswereld en met andere toezichthouders, wetenschappers en stakeholders. We brengen daarvoor ook de wetenschappelijke inzichten in kaart en zetten relevant onderzoek uit. Daarnaast stimuleren we via publicaties het maatschappelijk debat. Op een meer concreet niveau brengen we burgers, veldwerkers en andere betrokkenen op individuele basis bij elkaar rond dialoogtafels over concrete maatschappelijke thema’s zoals voedselveiligheid, energie, patiëntveiligheid of kwaliteit van basisonderwijs. Het gaat dan om creatieve, meer experimentele settings waarin zaken worden uitgedacht, zonder last of ruggespraak. Vervolgens proberen we algemene lijnen uit deze concrete settings te destilleren. Dit kan dienen als input voor de dialoog op algemeen niveau.

Verhouding publiek-privaat

Bij dit tweede onderwerp willen we vooral andere vormen van private borging en van samenwerking tussen publiek en privaat verkennen, dan de meer traditionele vormen als certificering en accreditatie. Hoe gaan we om met vormen als burgerinitiatief, governance of technologische vernieuwing die het publieke toezicht mogelijk kunnen vervangen? Ook hier willen we een aantal mensen vanuit verschillende achtergronden (toezicht en wetenschap) bij elkaar brengen om in een experimentele setting nieuwe wegen te ontdekken.

Focus op innovatie

Ontwikkelingen als digitalisering, robotisering en de netwerksamenleving hebben gevolgen voor de rol en positie van de inspecties, maar stellen ze ook voor de opgave om hun toezicht zelf ingrijpend op de schop te nemen. Innovatie van toezicht: wat is daarvoor nodig? Daar draait het om in deze programmalijn. Het gaat dan om twee deellijnen. Namelijk, de toepassing van data en nieuwe technologie in het toezicht. En nieuwe vormen van samenwerking die met technologische en sociale vernieuwing samenhangen.

Data en technologie

Elke inspectie heeft een eigen inzet en ontwikkelpad als het gaat om data, technologie en digitalisering. Maar er is ook sprake van een overlappende belangen en inspanningen. Dat vraagt om afstemming, uitwisseling en samenwerking. Het in 2017 gestartte Inspectieraadprogramma Datagedreven is daarop gericht. De ambitie is dat de manier waarop inspecties werken met data zodanig overeenkomt dat onderlinge uitwisseling van kennis en data en samenwerking maximaal mogelijk is.

Nieuwe vormen van samenwerking

De technologische en sociaal-culturele veranderingen (digitalisering, robotisering, netwerksamenleving) leiden ook tot heel andere aanpakken, werkwijzen en methodieken van toezicht. Toepassing van blockchain bijvoorbeeld, vergt een intensieve samenwerking en afstemming in de betrokken keten. In de kern gaat het om het inpassen van vormen van interactie en samenwerking (co-creatie) met onze (netwerk)omgeving bij ontwerpen van toezichtarrangementen. Met dit deelprogramma willen we de inspecties faciliteren om deze vernieuwingsslag te maken. Het gaat vooral om uitwisselen, leren van elkaar en verbinden. Waar mogelijk zullen inspecties op domeinen ook samen experimenteren en ontwikkelen. Binnen deze programmalijn willen we mensen bij elkaar brengen om deze nieuwe vormen van samenwerking (co-creatie, designthinking) uit te proberen en voor het toezicht verder te ontwikkelen; collega’s van de inspecties en wellicht ook van andere toezichthouders, maar ook wetenschappers en experts op dit terrein. We kunnen hierbij aansluiten bij bestaande initiatieven van inspecties en netwerken die al zijn ontstaan.

Professionaliseringsagenda

Innovatie van het toezicht stelt de inspecties ook voor grote uitdagingen op het vlak van de professionalisering van mensen en organisaties. Welke professionale achtergronden zijn nodig voor het toezicht van de toekomst? Hoe gaan we om met de vergrijzing binnen de inspecties en met de werving van nieuwe medewerkers? Hoe rusten we mensen toe voor het uitoefenen van toezicht als tweede vak? Wat kunnen we zeggen over de kenmerken van een toezichtsorganisatie? Waar moet deze aan voldoen? Is er een typologie te maken van een toezichtsorganisatie?

In deze programmalijn verkennen we samen met de inspecties en de andere toezichtsorganisaties deze vragen. We doen dit door het primair proces in gesprek te brengen met professsionals vanuit de vakgebieden van ‘leren en ontwikkelen’, HRM en organisatieontwikkeling. De uitkomst van deze programmalijn is een professionaliseringagenda voor toezicht die voor het grootste deel uitgevoerd zal worden door de inspecties zelf en voor een klein deel door de Academie voor Toezicht. Daarnaast zal deze programmalijn een aanpak en structuur opleveren om het gesprek over professionalisering van het toezicht permanent te voeren.